Kronobiyoloji, biyolojik ritimleri ve altta yatan mekanizmaları inceleyen bilim dalıdır. İnsanlarda davranışlardaki ve organizmanın biyokimyasal reaksiyonlarındaki dalgalanmalara sirkadiyen ritim denir.
Bu dalgalanmalar yaklaşık 24 saatlik bir zaman diliminde meydana gelir.
Sirkadiyen ritme ait üç önemli özellik bulunmaktadır. Bunlar;
1. Doğuştan gelen doğası gereği çevreden alınan duyusal veriler olmadan içsel ritimler olarak var olur.
2. Dış ortam sıcaklığındaki dalgalanmalar fizyolojik termoregülasyonu engellemedikçe sıcaklıktaki dış etkenlere bağlı değişimlere rağmen sıcaklık dengelenmesindeki kapasitesi; içsel periyod, faz ve ritim genişliğinin devamı şeklindedir.
3. Işık tutunumu; bir günün harici aydınlık-karanlık döngüsüyle ritimdeki fazların senkronizasyonudur. Son on yılda biyolojik ritme ait yapılan çalışmalar, insan biyolojisinin birçok yönüyle sirkadiyen ritme sahip olduğunu göstermektedir. Her gün benzer zamanlarda uykudan uyanır, aktifleşir ve uyuruz. Çünkü güne eşlik eden çevresel değişimler oldukça tahmin edilebilirdir, doğa sirkadiyen (biyolojik) saati, bu değişimleri önceden tahmin etmek ve fizyolojiyi ve davranışları buna bağlı olarak düzenlemek için yaratıcı bir sistem olarak ortaya koymaktadır. Örneğin uyanmadan önce bu stresli olaya karşı kalp atış hızımız ve kan basıncımız artar. Benzer şekilde mental durumumuz, öğrenme ve hafıza kapasitemiz hatta uyuma ve uyanma saatleri de buna göre düzenlenmiştir. Biyolojik saat uyku zamanını, uyanıklığı ve dolayısıyla buna bağlı bütün davranış ve fizyolojik süreçleri düzenler.*
* Oto, G. And Temelli Göçeroğlu, R. İlaçlar ve Kronobiyoloji. 2022. In Kronobiyoloji ve Sirkadiyen Ritim , Akademisyen Yayınevi Kitabevi, Ankara, 305-324.
